Wat mag de politie?
Politiecontroles horen bij het dagelijks leven – in het verkeer, op straat of bij acties thuis. Veel mensen weten niet precies wat de politie mag en waar de grenzen liggen.
Deze pagina geeft een vereenvoudigd overzicht van typische bevoegdheden – geen volledige juridische toelichting.
De info is vereenvoudigd en schetst de regels alleen grof. Afhankelijk van regio, situatie en geval gelden andere regels. Twijfel je, vraag hulp bij een adviespunt of jurist.
Algemene verkeerscontrole
Algemene verkeerscontroles moeten de verkeersveiligheid waarborgen. Basis zijn meestal verkeersrecht en de bevoegdheden van de deelstaten.
Meestal toegestaan
- Voertuigen staande houden voor controle.
- Rijbewijs en kentekenbewijs controleren.
- Visuele inspectie van het voertuig van buitenaf.
- Vragen naar rijgeschiktheid (bijv. alcohol, vermoeidheid).
Alleen onder voorwaarden
- Vragen om uit te stappen, bijvoorbeeld bij verdenking van alcohol/drugs of gevaar.
- Verdiepte controles aan het voertuig (interieur, kofferbak) bij concrete redenen of verdenking.
Gewoonlijk niet toegestaan
- Volledige doorzoeking van het voertuig zonder aanleiding of verdenking.
- Telefoon of persoonlijke spullen meenemen zonder wettelijke basis.
- Beledigende of intimiderende behandeling – respectvolle omgang is verplicht.
Identiteitsvaststelling
Persoonsgegevens mogen worden opgenomen als er een wettelijke aanleiding is – bijvoorbeeld na een overtreding, bij verdenking van een strafbaar feit, ter bescherming van iemand of in een gevaarlijke situatie.
Meestal toegestaan
- Om een identiteitsbewijs vragen.
- Naam, adres en geboortedatum noteren.
- Kort vasthouden tot de identiteit duidelijk is als er geen ID is.
Alleen onder voorwaarden
- Mee naar het bureau nemen als de identiteit ter plekke niet veilig is vast te stellen.
- Vergelijking met databanken bij wettelijke basis.
Gewoonlijk niet toegestaan
- Volledig willekeurige controles zonder link met de situatie (uitzonderingen kunnen in de wet staan).
- Onnodig lang vasthouden zonder reden.
Doorzoekingen
Doorzoekingen van personen, spullen of woningen verschillen. Woningsdoorzoekingen hebben meestal een rechterlijk bevel nodig; „gevaar in uitstel“ kan uitzonderingen geven.
Meestal toegestaan
- Aftasten van kleding bij concrete verdenking op gevaarlijke voorwerpen.
- Tassen of rugzakken doorzoeken bij bepaalde verdenkingen.
Alleen onder voorwaarden
- Woningdoorzoeking meestal met rechterlijke toestemming, behalve bij dringende gevaarzetting.
- Uitgebreide voertuigdoorzoeking bij een concrete aanleiding.
Gewoonlijk niet toegestaan
- Volledige doorzoeking zonder aanleiding.
- Doorzoeking van woningen of ruimtes die niets met de betrokkene te maken hebben.
Telefoon & digitale apparaten
Digitale apparaten bevatten zeer persoonlijke gegevens. Maatregelen hebben vaak een duidelijke wettelijke basis nodig.
Meestal toegestaan
- Inbeslagname van een telefoon als mogelijk bewijs bij concrete verdenking.
Alleen onder voorwaarden
- Inhoud uitlezen meestal alleen met rechterlijke toestemming of duidelijke wettelijke basis.
Gewoonlijk niet toegestaan
- Even „in de chats kijken“ zonder grondslag.
- Gedwongen afgifte van wachtwoorden – zwijgrecht kan gelden, afhankelijk van je rol.
Alcohol- en drugstests
Er is verschil tussen vrijwillige voor-tests (blaastest/sneltest) en een bloedafname. Die laatste is veel strenger geregeld.
Meestal toegestaan
- Vragen naar alcohol- of drugsgebruik.
- Een vrijwillige blaastest aanbieden.
Alleen onder voorwaarden
- Een bloedafname meestal met rechterlijke toestemming of bij direct gevaar.
Gewoonlijk niet toegestaan
- Dwang om te blazen zonder wettelijke basis – de details zijn complex, vraag zo nodig advies.
Mee naar het bureau
Mee naar het bureau kan aan de orde zijn als identiteit moet worden vastgesteld of als iemand is aangehouden – of ter bescherming van de persoon.
Meestal toegestaan
- Mee nemen om identiteit vast te stellen als dat ter plekke niet kan.
- Meenemen na een rechtmatige aanhouding.
Alleen onder voorwaarden
- Langer vasthouden of in bewaring stellen, bijvoorbeeld ter bescherming of om gevaar af te wenden volgens politiewet.
Gewoonlijk niet toegestaan
- Mee nemen zonder begrijpelijke reden.
- „Opvoedmaatregel“ zonder wettelijke basis.
Je rechten in vogelvlucht
Ook bij contact met de politie heb je rechten. Rustig en respectvol gedrag helpt meestal om een situatie niet te laten escaleren.
Meestal toegestaan
- Respectvolle omgang verwachten en zelf respectvol reageren.
- Vragen naar redenen voor maatregelen („Waarom word ik staande gehouden?“).
- Juridisch advies inwinnen.
Alleen onder voorwaarden
- Zwijgrecht: in strafzaken mag je vaak weigeren jezelf te belasten – details hangen af van je rol.
Gewoonlijk niet toegestaan
- Respectloze of discriminerende behandeling door agenten.
- Maatregelen zonder wettelijke basis of proportionaliteit.